Eski IA kapav ed Moris evit prosenn kriz delo ?
Bann lexanp IA dan plizier pei pou trouv laf wit, ek bann solision desalinasyon soler dan Lafrik Disid ek Rodrigues.
Par Renveer Ramsaha
11 min lektir Mizazour
Someir
Mo enn Morisien ek mo ena mo biznes isi. Sa fer mwa lapenn trouv bann dimounn dan Camp-Levieux pe gagn difikilte pou gagn delo, sirtou kan mem problem pe revini preske sak lane. Bann fami pa ti bizin trakas zot pou gagn delo lakaz.
Mo finn anvi konpran ki nou kapav fer diferaman. Alor mo finn gete kouma lezot pei trouv bann laf wit ki pa vizib, prepar zot pou bann mank delo ek prodwir plis delo dou. Parski mo travay dan IA, sertin bann solision ki mo finn dekouver finn bien interes mwa.
Mo finn panse ki li vo lapenn partaz mo bann resers. Kitfwa pa tou sa bann lide-la ki pou adapte pou Moris, me enn dimounn dan CWA, dan gouvernman ouswa ailleurs kapav trouv enn piste pou etidie avan prosenn kriz.

Ki bann sif pe montre lor problem delo dan Moris ?
Mank lapli pe diminie kantite delo dan nou rezervwar. Bann difikilte dan distribision rann sa problem-la pli grav.
An Oktob 2026, prodiksion stasion La Marie finn bese depi apepre 110 000 ziska 56 000 met kib par zour, dapre gouvernman Moris.
Enn lot sif finn atir mo latansion. Dapre National Audit Office, an 2024 apepre 60% delo ki CWA finn prodwir ti dan kategori delo non faktire.
Sa pa vedir ki 60% delo finn koule depi bann tiyo kase. Sa sif-la osi inklir erer dan bann konter ek delo ki pa finn faktire. Me rapor-la montre ki bann vie tiyo ek bann laf wit fizik pe poz problem.
Alor mo finn rod bann lexanp kot lezot pei pe trouv bann problem avan ki bann dimounn bizin fer enn reklamasion.
Ki bann pei pe deza fer avek IA pou zer delo ?
Mo finn trouv plizier proze reel. Sakenn servi enn metod diferan, me bann lide-la kapav interesan pou Moris.
1. Royaume-Uni — trouv bann laf wit depi satelit
SES Water finn travay avek SUEZ ek ASTERRA pou analiz plis ki 1 000 kilomet tiyo. Bann done satelit finn ed montre kot ena enn laf wit posib, ek bann teknisien finn al verifye.
Sa sistem-la pa zis donn enn foto depi lespas. Bann teknisien konpar bann sinyal imidite avek kart tiyo, apre zot al lor plas avek bann ekipman pou konfirme. SUEZ ti signal 211 landrwa suspek avan bann inspeksion.
Rezilta : 219 laf wit konfirme, 94% pa ti vizib lor sirfas. Dapre SUEZ, operater-la finn raport apepre 900 000 lit delo sov par zour.
Lide-la se ed bann lekip kone kot bizin rod avan. Bann sif-la sorti kot bann partener proze.
2. Royaume-Uni — IA ekout bann tiyo
United Utilities finn servi enn sistem FIDO Tech ki analiz bann son anrezistre lor bann tiyo. Li ed fer diferans ant son enn laf wit ek lezot bri, kouma ponp ouswa trafik.
United Utilities ti pe resevwar apepre 600 alert par zour depi so bann sensor. FIDO finn trouve ki apepre 72% ti fos alert. Sistem-la osi ed estim grander bann laf wit, pou bann teknisien kapav donn priorite bann pli gro pertes.
Dapre FIDO, bann lekip finn trouv 34,9% plis laf wit par zour, ek letan ki bann laf wit ti kontinie finn diminie de 49% pandan peryod etidie.
Trouv enn laf wit pli boner kapav evit perdi boukou delo.

Foto ilistrasion ek so lisans.
3. Singapour — trouv bann anomali dan rezo
PUB, lazans delo Singapour, finn travay avek Bentley Systems lor enn sistem ki konpar presion ek debi reel avek seki nou ti bizin atann dan bann tiyo.
PUB ena plis ki 450 stasion ki swiv presion ek debi lor enn rezo apepre 6 000 kilomet. So sistem konpar bann mezire reel avek seki li ti bizin ete normalman, ek li signal bann sanzman suspek pou bann lekip.
Dan bann test lor done ansien, sistem-la finn depas 80% performans global pou trouv bann anomali. Dan enn premie peryod operasyon, li finn signal de laf wit reel ek diminie seksion tiyo pou inspecte a mwins ki enn kilomet.
IA ed bann lekip swiv rezo pli regilierman. Me se bann teknisien ki kontinie verifie ek repare.
4. Israël — trouv enn laf wit ki ankor la apre reparasion
Dan lavil Haifa, Mei Carmel finn servi TaKaDu pou detekte bann sanzman anormal dan debi delo. Bann teknisien finn repar de laf wit, me sistem-la ti ankor pe signal enn problem.
Mei Carmel fourni delo apepre 500 000 dimounn, avek enn rezo dan bann montagn ek plis ki 100 zonn presion. Apre de premie reparasion, bann sif ti ankor anormal. Se sa ki finn pous bann lekip pou rod ankor ek trouv enn gro laf wit kasyet.
Enn deziem inspeksion finn trouv enn pli gran laf wit dan enn landrwa kasyet, lwin ar bann lakaz. Dapre fourniser-la, sa finn ed sov apepre 90 000 dolar amerikin.
Sa montre ki bann done kapav ed verifye si enn reparasion finn vremem regle problem-la.
5. Australie — kone ki bann tiyo kapav kase
An 2025, SA Water finn koumans enn test satelit lor plis ki 820 kilomet tiyo pre ar Adelaide. Li pe swiv bann mouvman later ki kapav fragiliz bann tiyo, pou ed planifie inspeksion.
Dan sertin parti Adelaide, later gonfle kan li mouye ek li retresi kan li sek. Sa kapav fragiliz bann tiyo. Enn lot test satelit, dan Southern Eyre Peninsula, finn signal 196 landrwa suspek ek konfirme 33 laf wit dan premie semenn, dapre SA Water.
Sa ankor enn test, pa enn rezilta prouve kot bann ruptir finn fini diminie. Source : Gouvernman Australie-Méridionale.
Enn lot operater, TasWater, finn adopte enn sistem analiz done ki servi machine learning pou signal bann laf wit posib.
6. Lafrik Disid — kontrol presion delo pli bien
Dan Cape Town, enn sistem informatik ki adapte li otomatikman finn servi pou regle presion delo dan enn rezo. Tro boukou presion kapav ogmant laf wit ek fer bann tiyo kase.
Sa test-la ti fer dan Eersterivier, lor 89,3 kilomet tiyo ek 6 218 koneksion. Software-la adapte presion dapre demann, me bizin gard ase presion pou bann lakaz. Bann sif 38% ek 58% konsern zis sa zonn teste.
Fourniser-la finn raport 38% mwins laf wit ek 58% mwins tiyo kase dan sekter teste. Sa bann sif-la konsern sa proze-la selman.
7. Portugal — bann bon mezire kapav fer diferans mem san IA
Dan Lisbonne, EPAL finn servi so sistem WONE pou swiv presion ek debi delo par sekter, avek enn bon suiv bann reparasion.
EPAL finn diviz Lisbonne an plis ki 160 ti zonn pou mezire delo ki rantre ek swivre presion. Bann lekip kapav al inspecte enn sektèr presi. Enn letid Climate-ADAPT raport apepre 68 milyon euro lekonomi lor enn dizenn lane. Sa rezilta-la sorti depi tou program, pa zis software.
Dapre EPAL, delo non faktire finn bese depi 23,5% an 2005 ziska 8% an 2015.
Sa lexanp-la pa enn proze IA avan tou. Li montre linportans bann bon konter, bann done fiab ek enn bon organizasion.
Eski IA kapav ed nou prepar nou avan enn kriz ?
Nou kapav analiz nivo rezervwar, lapli, prodiksion bann stasion ek konsomasion delo ansanm.
Bann responsab kapav alor konpar diferan senario : ki pou arive si lapli res feb pandan plizier semenn, si enn stasion diminie so prodiksion ouswa si konsomasion ogmante ?
IA pa kapav prevwar lapli exakteman. Me li kapav ed bann dimounn ki pran desizion prepar zot pli boner, avek bann diferant posibilite.
Kouma lezot pei pe prodwir plis delo dou ?
Mem si nou repar bann laf wit, nou ankor bizin ase delo. Mo finn rod lezot fason pou prodwir ouswa reitiliz delo, sirtou dan bann zil.
Malte — desalinasyon pe fourni enn gran parti delo
Malte osi enn zil avek tigit sours delo dou. So gouvernman finn deklare an 2025 ki apepre 70% prodiksion delo potab sorti depi osmose invers. Zot finn osi invest dan bann stasion pli efikas ek bann pano soler.
Bann ansien metod desalinasyon termik servi boukou saler pou separ disel ek delo. Osmose invers li servi presion pou fer delo lamer travers enn membrann ki retir disel.
Dapre International Energy Agency, osmose invers modern demann souvan apepre 2,5 a 6 kWh elektrisite par met kib. Li servi zeneralman mwins lenerzi total ki bann metod termik, me li ankor bizin elektrisite.
Malte ena kat stasion osmose invers, inklir enn lor zil Gozo. An Avril 2025, so gouvernman finn anonse bann pano soler dan de stasion, avek enn prodiksion elektrisite prevwar 1,8 milyon kWh par lane. Sa pa vedir ki tou so sistem delo mars zis avek soley. Source : Gouvernman Malte.
Lafrik Disid — prodwir delo pandan lazourne avek soley
Dan Witsand, enn sistem desalinasyon soler finn deza instale. Li finn konsevwar pou prodwir apepre 100 met kib delo dou par zour kan li servi soley.
OSMOSUN donn sa kapasite-la, ek minisipalite Hessequa finn explike ki zot ti pe tret delo pandan lazourne, avek delo forage ki ti pe al dan rezervwar aswar.

Lide-la bien sinp : servi soley pou prodwir delo pandan lazourne, apre gard delo-la dan rezervwar pou servi li aswar ouswa lanwit.
Bann pano soler pa prodwir elektrisite lanwit. Me nou kapav stok delo ki finn fini prodwir, olie fer marse tou bann masinn lanwit avek bann gro batri.
Bizin touzour kalkil bann ponp, antretenir bann instalasion, prevwar enn solision sekour ek verifye si depans-la rezonab.
Me ena osi enn kestyon depans. Dan enn komunikasion an 2022, minisipalite-la ti explike ki elektrisite ti koute ser, ek ki zot ti servi stasion-la sirtou kan ena mank delo ouswa boukou viziter. Zot konbinn desalinasyon, bann forage, rezervwar ek elektrisite sekour.
Rodrigues — enn lexanp ki deza dan nou pei
Mo finn osi trouv ki OSMOSUN prezant enn instalasion desalinasyon soler dan Hôtel des Cocotiers, Rodrigues, avek enn partener Morisien, Ecoasis.
Dapre fourniser-la, sistem-la finn konsevwar pou prodwir 20 met kib par zour avek soley selman, san batri, ek ziska 60 met kib par zour an mod ibrid.
Sa bann sif-la sorti kot fourniser, ek mo pa finn verifye so operasyon aktyel. Me sa finn bien interes mwa, parski nou ena deza enn lexanp lokal pou etidie.
Dapre OSMOSUN, sa instalasion-la servi enn lotel avek 84 lasam. Dan mod ibrid, li kapav servi elektrisite depi rezo kan demann pli gran ki prodiksion soler. Sa pa parey kouma enn rezo piblik pou enn lavil, me li enn lexperyans lokal ki nou kapav etidie.
Singapour — servi delo ki finn fini trete enn lot fwa
Avek NEWater, Singapour tret ek pirifie bann delo ize pou servi zot dan sertin aktivite indistriel.
Kan enn lizin kapav servi sa delo-la an sekirite, li pa bizin pran mem kantite delo potab ki bann lakaz bizin.
NEWater pas par filtrasion, osmose invers ek dezinfection avek lalimier iltraviole. PUB explike ki zot servi bann tiyo separe pou amenn sa delo-la dan bann lizin ek sistem refrwadisman. Dan bann peryod sek, enn parti osi al dan rezervwar avan enn lot tretman. Source : PUB.
Zil Canaries — desalinasyon avek lenerzi bann vag
Ocean Oasis finn teste enn sistem ki servi mouvman bann vag pou kree presion neseser pou desalinasyon, san depann zis lor bann ponp elektrik.
Source : Commission européenne.
Sa teknoloji-la ankor experimental pou enn gran prodiksion. Bizin etidie bann siklonn, letan san vag, lantretien dan lamer ek bann depans.
Dan rapor europeen ReWater, ena bann test an lamer lor enn gran prototip ki apel Gaia. Zot finn teste bann parti esansiel sistem-la. Me li ankor dan enn faz avan komersializasion, ek so fiabilite ek so pri pou fourni boukou delo ankor bizin prouve.
Seki mo finn retenir depi sa bann resers-la
Bann lexanp montre plizier lide diferan : trouv laf wit par satelit, ekout bann tiyo avek IA, swiv presion, verifye bann reparasion ek prevwar bann ruptir.
Pou gagn plis delo, ena osi osmose invers pli efikas, pano soler pou prodwir delo lazourne, stokaz delo ek reitilizasion bann delo trete.
Pa tou sa bann solision-la ki pou adapte pou Moris, ek pa tou ki demann IA. Me zot permet nou get bann keksoz ki lezot pei finn fini teste.
Kifer mo pe partaz sa bann lexanp-la ?
Mo enn Morisien ek mo ti kontan trouv mwins fami pas par bann mem difikilte sak lane.
Sa bann lide-la pa ranplas bann reparasion, bann teknisien ni bann led imedia pou bann dimounn ki pena delo. Me partaz bann bon lexanp kapav ed nou trouv lezot fason amelior nou sistem.
Kitfwa enn dimounn dan CWA, dan gouvernman ouswa enn profesionnèl pou trouv enn lide itil, ouswa pou propoz enn meyer solision.
Dan mo premie lartik lor IA ek lavenir Moris, mo ti koz lor bann posibilite ekonomi nou pei. Sa fwa-la, mo pe demann mwa enn kestyon bien konkret : ki nou kapav aprann depi lezot pei pou nou pli bien prepar nou avan prosenn kriz delo ?
Bann kestion ki dimounn poze
Eski IA kapav trouv bann laf wit delo ?
Wi, li kapav analiz bann done satelit, sensor ek presion pou trouv bann laf wit posib, ki bann teknisien bizin konfirme.
Eski 60% delo non faktire vedir 60% laf wit ?
Non. Sa inklir laf wit, erer bann konter ek konsomasion ki pa finn faktire.
Kouma prodwir delo avek mwins elektrisite rezo ?
Pano soler kapav aliment osmose invers. Lenerzi vag ankor enn teknoloji ki pe devlope, ek reitilizasion delo trete kapav diminie demann.
Klase dan